Halloween: van griezelen naar galgen
COLUMN | Vandaag liep ik over de Oudegracht in Utrecht, langs de etalage van de SoLow, en ik schrok me kapot. Naast mij, achter het glas, doemde een bloederig lijk op van iets dat leek op een vrouw, aan stukken gesneden door een net zo bloederig figuur met een varkenskop. Aan de voeten van dit tafereel stonden enkele schedelfiguren in een aanbiddende houding. Mijn eerste gedachte was: dit is niet normaal meer.
In het vieren van Halloween en de bijbehorende uitingen zit al jaren een diep negatieve ontwikkeling. Ik schreef er eerder over in dit artikel. De cultuur is inmiddels verschoven van onschuldig en grappig griezelen naar regelrechte horror en doodsverheerlijking. Maar dat dit nu zó expliciet zichtbaar is in de etalages van mainstream winkels, op ooghoogte van kinderen die in de maand oktober dagelijks worden geconfronteerd met beelden die voorheen uitsluitend in 16+-horrorfilms thuishoorden, gaat voor mij veel te ver. Welke ouder wil zijn zesjarige kind immers tussen de feestartikelen uitleggen waarom daar een vrouw in stukken wordt gesneden? Mijn eigen dochter van 1,5 dreigt door de ongevraagde confrontatie met deze horror-etalages nu al te wennen aan deze ellende.
Welke ouder wil zijn zesjarige kind tussen de feestartikelen uitleggen waarom daar een vrouw in stukken wordt gesneden?”
De liefde voor ‘gore’ is al jaren groeiende. Er zijn in de pedagogiek en de media toenemende zorgen over de verspreiding van vreselijke geweldsbeelden onder tieners en jonge kinderen via sociale media. Er is ernstige vrees voor desensibilisering, oftewel: totale emotionele afstomping. Kinderen schrikken online steeds minder van extreem geweld. Te denken valt aan executievideo’s van IS die destijds werden doorgestuurd, maar ook aan foto’s en filmpjes van bloedige ongelukken. In een treffende duiding voor Katholiek Nieuwsblad legt pastoor Van Peperstraten pijnlijk bloot hoe moreel problematisch onze omgang met de dood is geworden. Hij reageert daarin op het tragische ongeval van een buitenlandse priester die tijdens de Mis overleed door een vallend kruis, waarna de schokkende beelden online massaal werden gedeeld en doorgestuurd als puur spektakel. Intussen zijn er in de schaduw van het internet zelfs hele netwerken actief van kinderen onder de vijftien(!) jaar die elkaar via manipulatie en afpersing zover proberen te krijgen zichzelf of anderen vreselijke dingen aan te doen op camera om punten te scoren. Deze zieke online subcultuur staat inmiddels breed bekend als The Com (The Community).
Het lijkt misschien een grote stap om deze extremistische online excessen te koppelen aan de etalage van een feestwinkel. Maar we onderschatten de enorme invloed van de publieke ruimte. Wanneer onze fysieke winkelstraten de macabere beelden uit de digitale wereld gaan weerspiegelen, normaliseren we het extreme. Het kind dat online al het slachtoffer wordt van heftige beelden, krijgt in de winkelstraat de impliciete maatschappelijke bevestiging: dit hoort erbij, dit is gezellig, dit is normaal.
Dat de commercie hierin blindelings doordraaft, bleek toen ik de creatieve winkel naast de SoLow binnenstapte: de Pipoos. Daar lag een zogeheten “griezelig kleurboek” waarin onder andere een galg kon worden ingekleurd. Dit executiemiddel werd vrolijk heen en weer geschommeld door een al net zo vrolijk kijkende beul.
Spreek dat nu eens hardop uit: je geeft een kind een kleurplaat van een galg.”
Spreek dat nu eens hardop uit: je geeft een kind een kleurplaat van een galg. Of erger nog: kijk eens een video waarin daadwerkelijk iemand wordt opgeknoopt. Want dát is de zware realiteit van het symbool waarmee we kinderen in de maand oktober op een speelse manier confronteren.
Voor de SoLow en zoveel andere winkelketens is al deze bloederigheid een puur commerciële strijd om relevant te blijven. Door de eerdergenoemde afstomping kijkt er immers niemand meer op van een simpel spookje of een vriendelijke heks. Dus wordt er elk jaar gekeken wat dan wel de aandacht trekt. Bedoeld of onbedoeld draagt deze commerciële doodsverheerlijking daardoor bij aan de groei van een cultuur die geweld en bloed niet langer koppelt aan afschrikking en morele afkeuring, maar aan plezier en beloning.
Tegenover deze oprukkende cultuur van de dood moeten we als samenleving, als ouders en als gelovigen weer een cultuur van het leven durven zetten. Halloween was historisch gezien ooit All Hallows’ Eve: de vooravond van Allerheiligen. Een avond waarin de Kerk juist spotte met de dood, omdat het Licht en de Verrijzenis de duisternis allang hadden overwonnen. De moderne commercie heeft die hoopvolle overwinning volledig weggesneden en enkel de rauwe, destructieve angstcultus overgelaten.
Laten we de leefwereld en de onschuld van onze kinderen beschermen. Geef ze geen kleurplaat van een galg en leid ze weg van de bloederige etalages. Laten we hen in plaats daarvan met Allerheiligen, Allerzielen en met Sint-Maarten leren hoe ze troost kunnen bieden en vinden, en hoe ze zélf een lichtje kunnen zijn in de donkere maanden van het jaar.
